PROJE HAKKINDA

Çeşitli özel gereksinimlere sahip olan okul öncesi yaş grubundaki çocukların normal gelişim gösteren akranları ile aynı ortamlarda gerekli sınıf içi ve sınıf dışı destekler sağlanarak eğitim almaları, entegrasyon, bütünleştirme ve daha sonra kaynaştırma eğitimi adı altında Amerika Birleşik Devletleri ve diğer gelişmiş ülkelerde 70’li yıllardan beri kullanılagelen bir yaklaşımdır (Loventhal, 1999; Odom, 2000). Ülkemizde, 1983 yılında kabul edilen Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu’nu takiben özel gereksinimli çocukların genel eğitim ortamlarına yerleştirilmesine olanak tanınmasına rağmen (Sucuoğlu, Bakkaloğlu, İşcen-Karasu, Demir ve Akalın, 2014), kaynaştırma uygulamaları 1997 yılında çıkarılan 573 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 2006 yılında çıkarılan Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesi ile hız kazanmıştır (Akalın, Demir, Sucuoğlu, Bakkaloğlu ve İşcen, 2014). Bu yasal gelişmelerle birlikte, okul öncesi dönemde kaynaştırma eğitimi sınıflarında eğitim gören özel gereksinimli küçük çocukların sayısında önemli bir artış görülmeye başlanmıştır. Örneğin, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) verilerine göre, 2010-2011 eğitim-öğretim yılında yaklaşık 125,000 özel gereksinimli öğrenci kaynaştırma eğitimi sınıflarında öğrenimlerine devam etmiştir. Bu öğrencilerin, 100,000’e yakını ilkokul ve üst kademelerde yer alırken, yaklaşık 25,000’ide okul öncesi kaynaştırma sınıflarında yer almışlardır (Sucuoğlu, Bakkaloğlu, İşcen-Karasu, Demir ve Akalın, 2013).Bu yasal gelişmelere ve kaynaştırma eğitimi sınıflarında yer alan okul öncesi yaş grubundaki çocukların sayısındaki artışa rağmen ülkemizde doğrudan okul öncesi öğretmenlerine yönelik geliştirilmiş ve öğretmenlere kaynaştırma eğitimi kapsamında, okul öncesi sınıf etkinlikleri, rutinleri ve geçişleri sırasında özel gereksinimli çocukların gelişim ve öğrenmelerini destekleyebilecekleri öğretim yöntemlerini uygulama becerisi kazandırmayı hedefleyen çok az sayıda eğitim programı bulunmaktadır.

Bu projenin amacı, kaynaştırma eğitimi sınıflarında görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin doğal sınıf etkinlikleri, rutinleri ve geçişleri sırasında özel gereksinimli çocukların öğrenmesini desteklemelerine yardımcı olmak amacıyla, önerilen projenin yürütücüsü ve araştırmacılarından ikisinin aktif rol aldığı bir araştırma grubu tarafından Amerika Birleşik Devletlerinde geliştirilmiş ve etkililiği deneysel çalışmalarla kanıtlanmış (Snyder, Hemmeter, McLaughlin, Algina, Sandall ve McLean, 2011) Erken Öğrenmede Gömülü Öğretim: Okul Öncesi Öğretmenleri için Araçlar (ERÖGÖM; Snyder, Hemmeter, Sandall ve McLean, 2007; Snyder, Hemmeter, Sandall, McLean ve McLaughlin, 2013) isimli erken eğitim programın kültürümüz ve okul öncesi eğitim sistemimizin özellikleri göz önünde bulundurularak uyarlanması ve etkililiğinin iki farklı mesleki gelişim modeli, (1) ERÖGÖM Çalıştay ve (2) ERÖGÖM Çalıştay+Sınıf-içi Koçluk, kullanılarak denenmesidir.

Önerilen bu projenin her birinin yaklaşık 12 ay sürmesi planlanan 3 aşamada gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır. Birinci aşamada, ERÖGÖM erken eğitim programı kapsamındaki eğitim materyallerinin, sınıf-içi koçluk modelinin ve çalışmada kullanılacak olan ölçeklerin ve formların uyarlaması yapılacaktır. Uyarlanan materyallerin içeriği ve formatı uzmanlardan oluşturulan bir panel tarafından değerlendirilerek gerekli görülürse ek revizyonlar yapılacaktır. İkinci aşamada, uyarlaması yapılan materyallerin, sınıf-içi koçluk modelinin ve ölçeklerin kullanışlılığının ve uygulanabilirliğinin incelenmesi amacıyla 4 okul öncesi öğretmeni ve sınıflarından seçecekleri 4 özel gereksinimli çocuğun katılımı ile tek denekli deneysel araştırma modellerinden katılımcılar arası çoklu yoklama modeli kullanılarak pilot çalışma yapılacak ve pilot çalışmanın bulguları doğrultusunda uyarlaması yapılan materyaller üzerinde ek revizyonlar tamamlanacaktır. Üçüncü aşamada ise uyarlaması tamamlanan ERÖGÖM erken eğitim programının etkililiği iki farklı mesleki gelişim modeli kullanılarak test edilecektir. Randomize kontrollü araştırma modelinin kullanılacağı çalışmaya 36 okul öncesi öğretmeni ile 36 özel gereksinimli çocuk katılacaktır. 36 öğretmen çalışmada yer alacak üç gruptan (Kontrol Grubu, ERÖGÖM Çalıştay Grubu ve ERÖGÖM Çalıştay+Sınıf-içi Koçluk Grubu) birine rastgele atanacaktır. Bağımlı değişken (öğretmenlerin gömülü öğretim denemelerini uygulama performansı) ile ilgili veriler çalışma boyunca ilki çalıştaylardan önce (ön-test), ikincisi çalıştaylardan bir ay sonra ve üçüncüsü çalıştaylardan üç ay sonra (son-test) olmak üzere üç defa çalışmaya katılan öğretmenler ile çocuklar arasındaki etkileşimin video kamera yoluyla kaydedilmesi ve Gömülü Öğretim Gözlem Sisteminin (Snyder, Crowe, Hemmeter, Sandall, McLean, Crow ve Embedded Instruction for Early Learning Project, 2009) uygulanması yoluyla toplanacaktır. Deneysel çalışma sonunda elde edilen veriler analiz edilerek (a) sunulan iki mesleki gelişim modelinin okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma sınıflarında gömülü öğretimi kullanmaları üzerindeki etkileri ve (b) öğretmenlerin uyguladıkları gömülü öğretimin özel gereksinimli çocukların öğrenmeleri üzerindeki etkileri ve bu etkilerin öğretmenlerinin dahil olduğu mesleki gelişim modeline göre farklılaşıp farklılaşmadığı tespit edilecektir.

Önerilen projenin gerçekleştirilmesi sonucunda okul öncesi öğretmenleri tarafından sınıflarında yer alan özel gereksinimli çocukların öğrenmelerini desteklemek amacıyla kullanılmak üzere bir erken eğitim programı, ERÖGÖM, ülkemize kazandırılmış olacaktır.  Bu program kapsamında geliştirilen dört çalıştay rehberi ve uygulama kılavuzu tüm okul öncesi öğretmenleri tarafından kullanılacak şekilde hazırlanarak alana kazandırılacaktır. Geliştirilen sınıf-içi koçluk modeli ve rehberi öğretmenlere yönelik mesleki gelişim programları düzenleyen kurum ve kuruluşlar ile bu alanda çalışmalar yapan araştırmacılar tarafından kullanılabilecektir. Bunlara ek olarak, önerilen proje kapsamında yapılacak olan uyarlama çalışması, pilot çalışma ve ana uygulama çalışması sonucunda elde edilecek veriler ve bulgular kullanılarak 7 adet ulusal ve uluslararası hakemli bilimsel dergilerde yayınlanacak makale ile 10 adet ulusal ve uluslararası konferanslarda sunulacak poster ya da sözlü bildirinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.